Cuộc chiến không lối thoát: Liệu Iran sẽ trở thành Iraq thứ hai của Mỹ?

Trên bàn cờ địa chính trị Trung Đông, Iran không chỉ là một quốc gia, mà là một câu đố chiến lược khổng lồ với rất nhiều mảnh ghép chồng chéo. Khi căng thẳng Mỹ-Iran leo thang, câu hỏi "Will Iran Be a Forever War?" không còn là kịch bản giả định, mà đã trở thành nỗi lo rất thực tế. Liệu Nhà Trắng có đang mắc kẹt trong cùng một chiến thuật đã thất bại ở Baghdad và Kabul?

Cái Bẫy Lịch Sử: Bài Học Đắt Giá Từ Iraq và Afghanistan

Trước khi phân tích Iran, hãy nhìn lại hai "người tiền nhiệm".

• Iraq (2003): Một cuộc chiến nhanh chóng lật đổ chế độ Saddam Hussein, nhưng lại mở ra một cuộc nội chiến giáo phái kéo dài hàng thập kỷ. Quân đội Mỹ thắng trên mặt trận quân sự, nhưng thất bại trong việc xây dựng một trật tự chính trị ổn định. Kết quả là một "hố đen" tiêu tốn hàng nghìn tỷ USD và mạng sống của hàng ngàn binh sĩ.
• Afghanistan (2001): Cuộc chiến dài nhất trong lịch sử Mỹ. Mục tiêu ban đầu là tiêu diệt al-Qaeda và Taliban đã biến thành một sứ mệnh xây dựng đất nước bất khả thi. Hai mươi năm sau, Taliban quay lại nắm quyền, và Washington một lần nữa rút lui trong bối cảnh hỗn loạn.

Điểm chung của hai cuộc chiến này là sự nhầm lẫn giữa mục tiêu quân sự ban đầu với sứ mệnh "xây dựng quốc gia" (nation-building) đầy tham vọng, cùng việc đánh giá thấp năng lực chiến đấu của lực lượng nổi dậy và sự phức tạp của cục bộ địa phương.

Iran: Liệu Có Phải Phiên Bản Mới?

Nhìn vào Iran hiện tại, nhiều nhà phân tích thấy những nét tương đồng đáng lo ngại:

• Mức độ phức tạp nhân gấp bội: Khác với Iraq hay Afghanistan, Iran là một quốc gia có quân đội chính quy mạnh (Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo - IRGC), kho vũ khí tên lửa khổng lồ, và mạng lưới ảnh hưởng sâu rộng qua các lực lượng ủy nhiệm (proxy) ở Lebanon, Syria, Iraq, Yemen.
• Kịch bản "xung đột vùng xám": Một cuộc chiến toàn diện với Iran có lẽ là kịch bản tồi tệ nhất. Điều khả dĩ hơn là một "cuộc chiến vĩnh viễn" trong bóng tối: chiến tranh mạng, tấn công bằng lực lượng ủy nhiệm, phong tỏa eo biển Hormuz, và các cuộc không kích gián điệp.
• Bẫy "chiến thắng quân sự, thất bại chính trị": Mỹ có thể dễ dàng phá hủy cơ sở hạ tầng quân sự của Iran. Nhưng sau đó thì sao? Một Iran bị tàn phá sẽ không ổn định. Nó có thể biến thành một Iraq lớn hơn với dân số 85 triệu người, nơi lực lượng IRGC biến đổi thành phong trào du kích cực kỳ nguy hiểm.

Tại Sao Một Cuộc Chiến Có Thể Kéo Dài Mãi?

Cái "bẫy" nằm ở logic vận hành của chính nó:

1. Sự leo thang không kiểm soát: Một cuộc tấn công trả đũa của Iran (dù dưới hình thức nào) sẽ đòi hỏi một phản ứng quân sự mạnh hơn từ Washington. Cứ thế, vòng xoáy bạo lực cứ lớn dần, vượt qua tầm kiểm soát của các chính trị gia.
2. Áp lực trong nước: Một chính quyền đang đối mặt với khủng hoảng trong nước rất dễ sử dụng "kẻ thù bên ngoài" để hàn gắn đoàn kết dân tộc và đánh lạc hướng dư luận.
3. Các lợi ích cố hữu (Deep State): Các tập đoàn công nghiệp quốc phòng, lực lượng tình báo, và những nhân tố cứng rắn trong bộ máy an ninh ở cả hai bên đều có lợi ích từ việc duy trì trạng thái "chiến tranh lạnh" hoặc xung đột cục bộ.
4. Thiếu một tầm nhìn rõ ràng cho "ngày hôm sau": Không có một kế hoạch khả thi cho việc quản lý một Iran hậu-xung đột. Mục tiêu "thay đổi chế độ" (regime change) thường là khẩu hiệu hơn là chiến lược có khả năng thực thi.

Kết Luận: Bài Học Lịch Sử Là Gì?

Lịch sử không lặp lại chính xác, nhưng nó thường có những "vần điệu" tương tự. Cạm bẫy "cuộc chiến vĩnh viễn" không phải là số phận bất khả kháng, mà là hệ quả của những lựa chọn chính trị và chiến lược sai lầm.

Để tránh đi vào vết xe đổ, Washington cần:

• Rõ ràng hóa mục tiêu: Cuộc đối đầu với Iran phục vụ lợi ích an ninh quốc gia nào một cách thực tế?
• Ưu tiên ngoại giao và kiềm chế: Tìm kiếm một "cuộc chiến tranh lạnh ổn định" thay vì một "cuộc chiến nóng" hỗn loạn.
• Học hỏi sự khiêm nhường: Chấp nhận giới hạn của sức mạnh quân sự trong việc giải quyết các vấn đề chính trị phức tạp ở Trung Đông.

Cuối cùng, Iran không phải là Iraq hay Afghanistan. Nó mạnh mẽ hơn, có tổ chức hơn, và có khả năng trả giá cao hơn rất nhiều. Câu hỏi lớn nhất không phải là liệu Mỹ có thể "thắng" trong một cuộc chiến với Iran hay không, mà là cái giá phải trả cho một "chiến thắng" như vậy sẽ lớn đến mức nào, và liệu hậu quả của nó có biến thành một "cuộc chiến không bao giờ kết thúc" tiếp theo trên bàn thờ địa chính trị Mỹ hay không.

Nguồn tham khảo: New York Times