Hộ chiếu số trên VNeID: Viên kẹo bọc đường hay 'ngôi mộ' của sự tiện lợi?

Bạn đã từng nín thở lướt điện thoại, tìm file hộ chiếu PDF được lưu từ lâu, rồi cảm thấy nhẹ nhõm khi thấy ứng dụng VNeID có phần "Hộ chiếu" ngay trang chủ? Khoảnh khắc ấy, nhiều người tin rằng mình đã sẵn sàng cho một chuyến xuất cảnh "không giấy tờ", nhẹ nhõm và hiện đại.

Nhưng sự thật có đơn giản như vậy không?## Ánh sáng và bóng đổ của "Hộ chiếu số"

Đầu năm 2024, khi tính năng hộ chiếu trên ứng dụng VNeID được tích hợp, nó được chào đón như một bước ngoặt. Hàng triệu người dân, đặc biệt là giới trẻ, háo hức chờ đợi ngày "bỏ hộ chiếu giấy vào quên lãng". Ứng dụng này hứa hẹn:

• Tính tiện lợi: Mọi thông tin cá nhân, từ CCCD đến hộ chiếu, đều nằm trong một ứng dụng duy nhất trên điện thoại.
• Tính bảo mật: Được quản lý bởi Bộ Công an, VNeID được kỳ vọng sẽ an toàn hơn hộ chiếu giấy.
• Tính thời thượng: Phù hợp với xu thế "ví điện tử", "thẻ căn cước" toàn cầu.

Đó là ánh sáng của kỳ vọng. Tuy nhiên, bóng đổ phía sau lại hoàn toàn khác.

"Đẹp" trên màn hình, "chết" ở cửa khẩu

Một góc nhìn sâu hơn cho thấy, vấn đề không nằm ở công nghệ, mà ở mạng lưới pháp lý và quy trình quốc tế. Theo quy định hiện hành, khi làm thủ tục xuất cảnh, nhập cảnh tại các cửa khẩu, công dân bắt buộc phải xuất trình hộ chiếu bản giấy còn giá trị sử dụng.

Tại sao?

• Quy chuẩn quốc tế: Hộ chiếu giấy là tài liệu được 195 quốc gia công nhận thông qua mẫu chuẩn ICAO. Các hệ thống kiểm soát hải quan, visa, và dán tem nhập cảnh đều được thiết kế để đọc và dán vào hộ chiếu vật lý.
• Xác thực trực tiếp: Công an cửa khẩu cần kiểm tra trực tiếp từng trang, tem dán, và dấu mộc. Một file PDF hay ảnh số trên màn hình điện thoại rất dễ bị giả mạo và không đáp ứng yêu cầu "bản gốc".
• Khả năng truy xuất: Hộ chiếu giấy được đánh số sê-ri và lưu trữ hồ sơ vật lý. Trong các tình huống khẩn cấp (mất điện, mất thiết bị), hộ chiếu giấy là phương án dự phòng duy nhất.

Bài học từ những nước đi trước

Không chỉ Việt Nam, nhiều quốc gia cũng đang trong quá trình thử nghiệm hộ chiếu số, nhưng chưa quốc gia nào chính thức thay thế hoàn toàn hộ chiếu giấy bằng phiên bản kỹ thuật số cho mục đích xuất nhập cảnh.

• EU với EES (Entry/Exit System): Hệ thống này vẫn yêu cầu hộ chiếu vật lý có chip để quét dữ liệu sinh trắc học.
• Singapore với SG Arrival Card: Dù cho phép khai báo online, hành khách vẫn phải trình hộ chiếu giấy tại quầy kiểm tra.

Điều này cho thấy, "chuyển đổi số" trong lĩnh vực nhạy cảm như giấy tờ tùy thân quốc tế là một hành trình dài, đòi hỏi sự đồng bộ giữa công nghệ, pháp luật và hệ thống hạ tầng toàn cầu.

Vậy người dùng cần làm gì?

Để tránh những tình huống dở khóc dở cười tại sân bay, lời khuyên thực tế là:

1. Luôn mang theo hộ chiếu giấy khi ra nước ngoài, bất kể thông tin có trên VNeID hay không.
2. Sử dụng VNeID như một công cụ hỗ trợ, lưu trữ bản sao số để phòng hộ chiếu bị mất hoặc hết hạn đột xuất.
3. Theo dõi sát quy định mới từ Bộ Công an và Bộ Ngoại giao, vì chính sách có thể thay đổi trong tương lai.

Kết luận: Tiện lợi cần đi kèm sự tỉnh táo

Hộ chiếu trên VNeID là một tiện ích tuyệt vời để quản lý thông tin cá nhân, nhưng nó không phải"chìa khóa vạn năng" cho cửa khẩu quốc tế. Bài học ở đây không chỉ dành cho người đi máy bay, mà cho tất cả chúng ta trong thời đại số:

Sự chuyển đổi số không phải là việc "đưa mọi thứ lên màn hình", mà là quá trình xây dựng một hệ thống quy chuẩn, pháp lý và niềm tin đồng bộ trên cả thế giới vật lý và kỹ thuật số.

Cho đến ngày đó đến, hộ chiếu giấy vẫn sẽ là "người bạn đồng hành" không thể thay thế trên mọi chuyến bay.

Nguồn tham khảo: GenK