Iran Nói 'Không' Với Đàm Phán: Cuộc Đọ Sức Giữa Ủng Bất và Sức Mạnh Quân Sự

Ngày 15/7, phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmail Baghaei, đã dội một gáo nước lạnh vào mọi kỳ vọng về một bước ngoặt ngoại giao giữa Tehran và Washington: "Hiện tại, không có bất kỳ kế hoạch nào" cho việc đàm phán. Thay vào đó, Iran đang tập trung toàn bộ nguồn lực cho mục tiêu "quốc phòng".

Đây không chỉ là một câu trả lời ngắn gọn cho báo giới, mà là một tín hiệu rõ ràng, vạch ra đường biên cứng rắn của chính quyền Iran trong giai đoạn hiện tại.

Bối Cảnh: Lò Bếp Địa Trì Không Ngừng Nóng

Để hiểu sự "khăng khăng" này, phải nhìn lại bức tranh lớn hơn:

• Di sản của "Áp Lực Tối Đa": Chiến lược của cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump, với việc rút khỏi JCPOA (Thỏa thuận hạt nhân 2015) và áp đặt một loạt các lệnh trừng phạt hà khắc, đã để lại những vết thương sâu và sự hoài nghi không thể hàn gắn trong lòng Tehran.
• Vòng xoáy An ninh Khu vực: Iran đang đối mặt với nhiều mối đe dọa thực tế và đa chiều: từ các cuộc không kích được cho là do Israel thực hiện trên lãnh thổ Syria, đến bất ổn nội địa và ảnh hưởng của các nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn tại Iraq, Liban, Yemen.
• Mục tiêu "Phòng thủ" là gì? Trong ngôn ngữ chiến lược của Iran, "tập trung cho quốc phòng" không đơn thuần là mua sắm vũ khí. Nó bao gồm:
  • Nâng cấp năng lực tên lửa: Coi đây là "chén thánh" răn đe, khả năng tấn công chính xác vào các căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực.
  • Tự cung tự cấp quân sự: Đặc biệt trong bối cảnh lệnh trừng phạt cắt đứt nguồn cung vũ khí nước ngoài.
  • Chiến tranh bất đối xứng: Nâng cao khả năng của các lực lượng ủy nhiệm, tạo ra vùng ảnh hưởng và sự răn đe gián tiếp.

Phân Tích: Tại Sao Đàm Phán Hiện Là Bất Khả Thi?

Quyết định của Iran dựa trên một logic thực dụng rõ ràng:

1. Thiếu Cơ sở Tin cậy: Với Iran, Washington đã chứng minh nó có thể "bẻ kèo" bất kỳ thỏa thuận nào chỉ sau một nhiệm kỳ tổng thống. Không có cơ chế đảm bảo nào đủ mạnh để Iran tin rằng một thỏa thuận mới sẽ được tôn trọng dài hạn.
2. Điểm xuất phát Không Công Bằng: Tehran yêu cầu dỡ bỏ trừng phạt trước khi quay lại bàn đàm phán. Trong khi Washington (dưới cả chính quyền Biden hiện tại) vẫn giữ quan điểm rằng Iran phải trước tiên thể hiện thiện chí với các hạn chế hạt nhân mới.
3. Sức Mạnh Đang Tăng Vọt: Iran cảm nhận vị thế đàm phán của mình đã mạnh hơn so với năm 2015. Họ đã tích lũy được lượng uranium làm giàu lớn, chứng minh khả năng phục hồi trước trừng phạt, và xây dựng được mạng lưới ảnh hưởng quân sự-dựng nước sâu rộng. Tại sao phải vội vã nhượng bộ?

"Đàm phán khi yếu thế thì gọi là cầu xin. Đàm phán khi mạnh lên và bị dồn vào đường cùng, đó là tự sát chiến lược." - Đây có lẽ là tư duy ẩn sau tuyên bố của Tehran.

Hệ Lụy: Một Trung Đông Ủng Ấm Hơn?

Quyết định "không đàm phán" và "tập trung quốc phòng" mở ra một tương lai đầy thách thức:

• Cuộc đua Vũ Trang: Sẽ tiếp tục và có thể leo thang. Israel, Saudi Arabia và các đồng minh Arab của Mỹ sẽ không ngồi yên. Mỗi động thái phòng thủ của Iran đều bị Washington và Tel Aviv xem là mối đe dọa cần được "ngăn chặn".
• Khả Năng Đối Đầu Trực Tiếp Tăng Lên: Khi cánh cửa ngoại giao khép lại, con đường duy nhất còn lại là sự kiềm chế chiến lược. Tuy nhiên, trong một môi trường đầy tính kích động như Trung Đông, bất kỳ sự cố nào (một cuộc không kích nhầm, một vụ tấn công của nhóm vũ trang) đều có thể vượt khỏi tầm kiểm soát.
• Sự Bế Tắc Dài Hạn: Mỹ và Iran có thể bị "mắc kẹt" trong một tình trạng đối đầu lạnh, không chiến tranh công khai nhưng cũng không hòa giải, gây bất ổn liên tục cho toàn bộ khu vực.

Kết Luận: Sự Chọn Lựa Của Ủng Bất

Lời tuyên bố của Iran không phải là sự từ bỏ, mà là một sự lựa chọn chiến lược có chủ đích. Trong ván cờ quyền lực với Washington, Tehran đang nói rõ: "Chúng tôi không chơi trên bàn của các bạn theo luật của các bạn nữa". Họ chọn con đường tự củng cố sức mạnh nội tại và răn đe quân sự, dù biết rõ nó hàm chứa rủi ro lớn.

Thế giới đang bước vào một giai đoạn nguy hiểm mới ở Trung Đông, nơi sự thiếu lòng tin lên ngôi và "sức mạnh phòng thủ" trở thành ngôn ngữ đối thoại duy nhất còn hiệu lực.

Nguồn tham khảo: Tuổi Trẻ