Kẻ chạy đua với thuật toán đoạt giải văn học danh giá nhất Trung Quốc: Khi tiếng thơ cất lên từ yên xe máy

Mỗi ngày, hàng triệu người giao hàng tại Trung Quốc lao vút qua các ngả đường sầm uất, bị bủa vây bởi tiếng còi xe gắt gỏng và áp lực nghẹt thở từ chiếc đồng hồ đếm ngược của các ứng dụng công nghệ. Trong guồng quay định mệnh ấy, hầu hết đều cố gắng chạy thật nhanh để không bị phạt tiền. Nhưng có một người đàn ông đã chọn dừng lại một nhịp để lắng nghe tâm hồn mình, biến những áp lực mưu sinh thành những vần thơ lay động hàng triệu con tim.

Đó là Vương Kế Binh (Wang Jibing) — một shipper trung niên, người vừa ghi tên mình vào lịch sử văn học Trung Quốc đương đại khi xuất sắc giành được giải thưởng văn học danh giá quốc gia. Chiến thắng của ông không chỉ là một câu chuyện cổ tích giữa đời thực, mà còn là phát súng vang dội của một hiện tượng xã hội mới: Sự trỗi dậy của dòng văn học cổ xanh (blue-collar literature).

Tiếng gầm rú của động cơ và những vần thơ nảy mầm trên yên xe

Đối với Vương Kế Binh, thơ ca không phải là thứ nghệ thuật xa hoa được gọt giũa trong những phòng văn nghệ máy lạnh. Thơ của ông nảy mầm từ khói bụi đường phố, từ những giọt mồ hôi thấm đẫm lưng áo và cả những giọt nước mắt uất ức khi bị khách hàng mắng mỏ. Ông sáng tác bằng cách gõ vội vàng từng dòng chữ lên màn hình điện thoại nứt vỡ, tranh thủ vài phút chờ đèn đỏ hay những giây phút ngắn ngủi đứng đợi thang máy ở các tòa nhà cao tầng.

Một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của ông ra đời sau một sự cố cay đắng. Hôm đó, dù đã cố gắng hết sức, ông vẫn giao hàng trễ vài phút vì địa chỉ quá khó tìm. Vị khách hàng đã giật lấy gói đồ, ném xuống đất và mắng nhiếc ông bằng những lời lẽ thậm tệ. Lặng lẽ nhặt món đồ lên, Vương Kế Binh quay xe đi trong im lặng. Nhưng tối hôm đó, trên chiếc yên xe máy quen thuộc, những câu thơ này đã ra đời:

"Tôi chạy như bay, tranh giành từng giây với gió / Nhưng cuối cùng vẫn chậm hơn một lời trách mắng / Tôi cúi đầu nhận lấy sự giận dữ của bạn / Như nhận lấy một vết xước sâu hoắm vào linh hồn..."

Khởi đầu từ những vết xước cuộc đời

Trước khi trở thành một hiện tượng văn học, Vương Kế Binh đã trải qua một cuộc đời đầy giông bão. Ông từng là công nhân xây dựng, người bốc vác, người bán hàng rong và cuối cùng là shipper. Cuộc sống di cư vất vả đã mang lại cho ông vô số vết sẹo thể xác lẫn tinh thần. Nhưng chính những trải nghiệm cận kề với bùn đất ấy đã hun đúc nên một nhãn quan văn học vô cùng sắc sảo và chân thực — điều mà nhiều nhà văn phòng máy lạnh ngày nay không thể nào có được.

Làn sóng "Văn học cổ xanh": Khi tầng lớp lao động tự viết nên lịch sử của chính mình

Chiến thắng của Vương Kế Binh không phải là một hiện tượng đơn lẻ. Trong những năm gần đây, Trung Quốc chứng kiến một làn sóng mạnh mẽ khi các công nhân nhà máy, người dọn dẹp vệ sinh, thợ mỏ và shipper bắt đầu cầm bút viết sách. Họ được gọi chung là các tác giả "cổ xanh".

Sự xuất hiện của họ đã thách thức các quy chuẩn văn học truyền thống, vốn lâu nay bị thống trị bởi giới học giả và tầng lớp trung lưu thượng lưu. Những tác phẩm này không chứa đựng những triết lý cao siêu, trừu tượng mà là những mô tả trần trụi, chân thực đến gai người về cuộc sống mưu sinh ở đáy xã hội:

• Sự bóc lột tinh vi của công nghệ: Nơi con người bị biến thành những con số trong hệ thống thuật toán vô cảm.
• Nỗi cô đơn của những người nhập cư: Những người xây dựng nên các siêu đô thị hoa lệ nhưng chưa bao giờ thực sự thuộc về chúng.
• Khát vọng sống mãnh liệt: Dù trong hoàn cảnh ngặt nghèo nhất, họ vẫn giữ vững phẩm giá và tình yêu thương con người.

Cuộc phản kháng ôn hòa trước "gông cùm" thuật toán

Trong kỷ nguyên số, các tài xế công nghệ thường xuyên than phiền về việc bị giam cầm trong những chiếc lồng vô hình của thuật toán AI. Hệ thống liên tục rút ngắn thời gian giao hàng, ép họ phải chạy nhanh hơn, mạo hiểm hơn.

Văn học, đối với Vương Kế Binh và những người đồng cảnh ngộ, chính là một hình thức phản kháng ôn hòa nhưng vô cùng mạnh mẽ. Bằng cách viết, họ khẳng định rằng mình không phải là những con robot sinh học chỉ biết chạy theo bản đồ định vị. Họ là những con người có cảm xúc, có tư duy và có quyền được lắng nghe.

Kết luận: Phía sau những đơn hàng là một tâm hồn bất tử

Giải thưởng văn học lớn mà Vương Kế Binh nhận được là một cái kết có hậu, nhưng cuộc chiến mưu sinh của ông và hàng triệu lao động khác vẫn tiếp diễn. Dù đã nổi tiếng, ông chia sẻ mình vẫn sẽ tiếp tục công việc giao hàng, bởi đó chính là nguồn nhựa sống nuôi dưỡng tâm hồn thơ ca của ông.

Câu chuyện của Vương Kế Binh là minh chứng hùng hồn cho thấy: Nghệ thuật đích thực không phân biệt giai cấp. Nó thuộc về bất kỳ ai dám mở lòng đón nhận và có đủ dũng khí để cất lên tiếng nói của chính mình, ngay cả khi đang ở dưới đáy của sự nhọc nhằn.

Nguồn tham khảo: BBC