Khi chủ quán cà phê phải 'bịt miệng' dàn nhạc để tồn tại: Cơn ác mông mang tên phí bản quyền

Bạn bước vào một quán cà phê quen thuộc, gọi một ly cà phê sữa đá, và... lắng nghe. Tiếng xay cà phê, tiếng đám đông trò chuyện, tiếng quạt máy quay đều. Nhưng không còn tiếng nhạc. Không còn giai điệu jazz nhẹ nhàng buổi sáng, không rock sôi động buổi trưa, không acoustic tình cảm buổi chiều. Chỉ có sự im lặng đến nghẹt thở của một không gian đáng lẽ phải rất "sống".

Đây không phải cảnh tượng của một quán cà phê đang tri ân ai đó. Đây là thực tế đang diễn ra tại hàng trăm, hàng nghìn cơ sở kinh doanh ăn uống (F&B) trên cả nước. Chủ đề nóng: Phí bản quyền âm nhạc.

🏷️ Cơn sóng thần từ "Đạo luật">

Khi cơ quan chức năng bắt đầu quyết liệt thu phí bản quyền âm nhạc theo Nghị định 22/2018/NĐ-CP và các thông tư hướng dẫn, nhiều chủ quán đã giật mình. Phí tính theo diện tích, theo công suất loa, theo doanh thu... con số có thể lên đến hàng triệu đồng mỗi tháng. Đối với một quán cà phê nhỏ, lợi nhuận mỏng manh, đây là "gánh nặng" thực sự.

Nguyên nhân cốt lõi:

• Cơ chế thu phí thiếu linh hoạt: Áp dụng một khung phí cứng nhắc cho từ quán cóc vỉa hè đến chuỗi cà phê cao cấp.
• Minh bạch trong sử dụng nhạc: Khó kiểm soát chính xác quán dùng nhạc của tổ chức nào (Việt Nam, quốc tế) với tần suất ra sao.
• Áp lực từ các tổ chức đại diện: Các đơn vị như Trung tâm Bảo vệ Quyền tác giả Âm nhạc Việt Nam (VCPMC) thực thi quyền lợi cho hội viên một cách mạnh mẽ.

🤔 Những "Nghệ Thuật Sáng Tạo" Để Tồn Tại

Trước áp lực, chủ quán không còn lựa chọn nào khác ngoài việc "xoay xở". Và đây là những giải pháp đang trở thành xu hướng:

1. "Im lặng là vàng" - Dừng phát nhạc hoàn toàn

Đây là giải pháp "cắt bỏ" phổ biến nhất. Nhiều quán chuyển sang phong cách "minimalist" một cách bất đắc dĩ. Không gian trở nên yên tĩnh, tập trung vào hương vị đồ uống và câu chuyện của khách. Tuy nhiên, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm khách hàng - yếu tố sống còn trong ngành F&B.

2. "Dùng nhạc AI" - Sự trỗi dậy của "Nhạc Vô Chủ"

Các nền tảng như Suno, Udio... cho phép tạo ra những bản nhạc gốc chỉ bằng vài dòng text. Chủ quán có thể "đặt hàng" một bản jazz, lo-fi, hoặc pop với đúng phong cách quán mình muốn, hoàn toàn không thuộc về bất kỳ tổ chức bản quyền nào.

• Ưu điểm: Chi phí cực thấp (hoặc miễn phí), độc quyền, không lo bị kiện.
• Nhược điểm: Thiếu "cái hồn" của nhạc sĩ thật, khách hàng có thể cảm thấy nhạc "vô tri".

3. "Loa cá nhân" - Trả quyền tự do nghe nhạc lại cho khách

Giải pháp "điên rồ" nhất nhưng đang hiện hữu: Khách tự mang loa bluetooth đến và tự phát nhạc theo sở thích. Quán chỉ cần cung cấp ổ cắm điện. Điều này biến quán từ một không gian được "kiến tạo" bởi chủ quán thành một nơi "cung cấp dịch vụ cơ bản".

🔍 Phân Tích Sâu: Cuộc chiến giữa Bản quyền và Sinh tồn

Đây không chỉ là câu chuyện của chủ quán cà phê. Nó đặt ra những câu hỏi lớn hơn:

• Về phía chủ trương: Mục đích thu phí là đúng đắn để bảo vệ tác giả. Tuy nhiên, phương thức thực thi liệu có phù hợp với thực tế kinh tế và văn hóa tiêu dùng tại Việt Nam? Có cần một khung phí "tùy biến" hơn không?
• Về phía chủ quán: Đây là cơ hội để định vị lại thương hiệu. Một quán cà phê không nhạc có thể là một concept nghệ thuật, nhưng nếu làm không tốt, nó sẽ chỉ là một nơi "buồn chán".
• Về phía khách hàng: Sự thay đổi này buộc chúng ta phải ngồi xuống và tự hỏi: Chúng ta đến quán cà phê vì điều gì? Hương vị, không gian, hay chính âm nhạc?

Một góc nhìn quốc tế: Ở nhiều nước phát triển, phí bản quyền cũng là vấn đề nan giải, nhưng thường đi kèm với các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, hoặc các giải pháp công nghệ để theo dõi việc sử dụng nhạc minh bạch hơn.

💡 Kết Luận: Không Có Giải Pháp Hoàn Hảo, Chỉ Có Sự Thích Nghi

Cuộc "chiến tranh âm nhạc" này vẫn chưa có hồi kết. Các chủ quán F&B đang trong giai đoạn thử nghiệm và thích nghi đầy đau thương. Giải pháp khả thi nhất trong tương lai có thể là sự kết hợp: Một bộ sưu tập nhạc AI chất lượng cao làm nền tảng, kết hợp với các playlist nhạc cổ điển không bản quyền, và có thể là một khoản phí bản quyền "rất nhỏ" được tính vào chi phí kinh doanh một cách công bằng.

Cho đến khi đó, khi bạn bước vào một quán cà phê và nghe thấy một giai điệu nào đó, hãy biết ơn chủ quán vì họ đang kiên quyết giữ "linh hồn" cho không gian đó, dù biết rằng mỗi bản nhạc vang lên đồng nghĩa với một đồng tiền rời khỏi túi họ.

Nguồn tham khảo: VnExpress