Khi 'người cứu sinh' đến từ những lớp bơi miễn phí: Hành trình trao tặng sự an toàn cho mùa hè thành phố

Mùa hè năm nay đến sớm và nóng bỏng hơn bao giờ hết tại thành phố Hồ Chí Minh. Nhiệt độ 39 độ C khiến bê tông đường phố bốc khói, khiến những hồ bơi, sông ngò, ao suối trở thành 'cánh cửa cám dỗ' nguy hiểm nhất đối với lứa tuổi thơ. Nhưng ngay giữa bối cảnh đó, một hình ảnh khác đang lặng lẽ diễn ra tại các phường, xã: Hàng trăm cặp tay non nớt vươn tới, không phải để chụp ảnh check-in, mà để nắm bắt kỹ năng sống – kỹ năng bơi lội và phòng chống đuối nước miễn phí.

Từ nỗi sợ hãi đến nụ cười tự tin: Hành trình 'chinh phục' nước

Lần đầu tiên chạm nước: Không phải chơi, là để sống

Đối với nhiều đứa trẻ ở các khu vực ven sông, ven kênh rạch, nước không phải là nơi vui chơi mà là ám ảnh hàng ngày. Minh (10 tuổi, ngụ quận Bình Chánh) từng chia sẻ với giọng run rẩy: "Tôi sợ nước lắm. Năm ngoái bạn nhà tôi trôi xuống sông, may có người lớn cứu kịp. Tôi không dám đi học bơi vì gia đình khó khăn, sợ tốn tiền." Câu chuyện của Minh không phải là duy nhất. Theo thống kê của Bộ Y tế, Việt Nam ghi nhận khoảng 2.000 trẻ em tử vong do đuối nước mỗi năm – con số tương đương với việc mất đi 6-7 lớp học cấp 1 trọn vẹn hàng năm.

Chính vì lẽ đó, mô hình "Dạy bơi miễn phí hè" do Đoàn Thanh niên các cấp phối hợp cùng Ban Chỉ đạo phòng, chống đuối nước địa phương tổ chức không đơn thuần là một hoạt động ngoại khóa. Đó là một chiến dịch cứu sinh thực thụ, mang tính nhân đạo sâu sắc, nhắm thẳng vào "khoảng trống" nguy hiểm nhất: Những gia đình khó khăn, con em người lao động di trú, nơi chi phí một khóa học bơi chuyên nghiệp (thường dao động 2-5 triệu đồng/khóa) là một con số quá lớn.

Phương pháp: "Giáo viên" trẻ, "học trò" nhỏ, tình cảm lớn

Khác với các trung tâm bơi thương mại với tiêu chuẩn cứng nhắc, không khí ở các lớp bơi miễn phí này "bình dân" nhưng cực kỳ "chuẩn kỹ thuật". Đội ngũ hướng dẫn viên chủ yếu là thanh niên địa phương, sinh viên thể dục thể thao, cứu hộ chuyên nghiệp – những người hiểu rõ địa hình sông nước địa phương và tâm lý trẻ em.

• Chuẩn bị kỹ lưỡng: Trước khi xuống nước, các em được trang bị áo phao, kính bơi chuẩn y tế. Quan trọng hơn, là bài học "Thuyết minh an toàn" – cách nhận biết vùng nước sâu, dòng chảy, cấm kỵ khi bơi...
• Tùy biến theo lứa tuổi: Trẻ mầm non (6-10 tuổi) tập làm quen nước, thở, phào người. Trẻ lớn hơn học kỹ năng bơi tự do, bơi ngửa và quan trọng nhất: Kỹ năng tự cứu sinh và cứu người (kéo, đẩy, ném phao).
• Tỷ lệ an toàn tuyệt đối: Mỗi lớp chỉ 10-15 học viên, có 2-3 hướng dẫn viên và đội ngũ cứu hộ canh gác liên tục. "An toàn tính mạng lên hàng đầu" – đây là nguyên tắc vàng không ai được phép vi phạm.

Không chỉ dạy bơi, là gieo mầm "Văn hóa an toàn"

Góc nhìn chuyên gia: Kỹ năng bơi ≠ An toàn tuyệt đối

Nhiều phụ huynh nghĩ: "Con tôi biết bơi rồi là an toàn". Sai lầm chí mạng! Các chuyên gia an toàn nước (Water Safety Experts) khẳng định: Biết bơi chỉ giảm thiểu 50% rủi ro đuối nước. 50% còn lại nằm ở: Nhận thức rủi ro, kỹ năng xử lý tình huống bất ngờ (chuột rút, say nắng, dòng chảy mạnh), và sự giám sát của người lớn.

Do đó, chương trình năm nay có sự nâng cấp quan trọng: Tích hợp giáo dục an toàn nước vào chương trình học. Các em không chỉ học cách bơi, mà học cách không xuống nước nguy hiểm, cách cảnh báo bạn bè, cách gọi cấp cứu 115. Đây chính là yếu tố biến các lớp học từ "truyền thụ kỹ thuật" thành "giáo dục hành vi".

Hiệu ứng lan tỏa: Từ em bé đến cha mẹ, từ phường xã đến whole city

Sự thành công không chỉ dừng lại ở số lượng trẻ được đào tạo (dự kiến hàng chục nghìn lượt trẻ trên toàn thành phố). Hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ hơn:

• Phụ huynh thay đổi nhận thức: Nhiều ba mẹ ở lại quan sát, từ đó tự học được cách quan sát, cách sơ cứu cơ bản. Bà Nguyễn Thị Lan (quận Củ Chi) xúc động: "Tôi không biết bơi, luôn sợ con xuống ao. Giờ con biết bơi, bà cũng biết cách quan sát con an toàn hơn. Cả nhà mình đều rành an toàn nước rồi."
• Kết nối cộng đồng: Hoạt động xóa tan ranh giới giữa "người địa phương" và "người đến ở thuê". Những đứa trẻ con người lao động tự do, vốn hay bị bỏ lỡ các hoạt động kỹ năng mềm, giờ đây được công bằng tham gia.
• Dữ liệu thực tế: Tại các khu vực triển khai mạnh mô hình này (như Hóc Môn, Bình Chánh, Cần Giờ), tỷ lệ đuối nước trẻ em trong mùa hè đã giảm đáng kể so với các năm trước.

Thách thức và Giải pháp: Để "miễn phí" không chỉ là một mùa

Nỗi lo "hạ tầng" và "nguồn lực"

Dù ý nghĩa nhân văn to lớn, mô hình vẫn đối mặt với thách thức thực tế:

1. Thiếu hồ bơi chuẩn: Nhiều phường, xã phải dùng hồ bơi di động (canvas) hoặc aprove hồ ao tự nhiên – khó kiểm soát chất lượng nước và an toàn cấu trúc.
2. Nguồn kinh phí vận hành: "Miễn phí cho học viên" nhưng chi phí nước, điện, vệ sinh, bảo hiểm, tiền ăn trưa cho HLV... đâu ra? Hiện nay chủ yếu huy động xã hội hóa, tài trợ doanh nghiệp – chưa bền vững.
3. Đội ngũ HLV chuyên nghiệp: Cần chứng chỉ cứu hộ, chứng chỉ đào tạo bơi. Thu hút được lực lượng này làm việc mùa hè với phụ cấp khiêm tốn là bài toán khó.

Đề xuất: Chính sách hóa mô hình "Lớp bơi an toàn cộng đồng"

Để mô hình không chỉ là "cuộc vui một mùa", cần có sự can thiệp chính sách:

• Nạp vào Chương trình mục tiêu quốc gia: Đưa kinh phí dạy bơi phòng chống đuối nước vào ngân sách địa phương định kỳ.
• Chuẩn hóa hồ bơi trường học: Khuyến khích, hỗ trợ tài chính các trường THCS, THPT xây hồ bơi đa năng, mở cửa phục vụ cộng đồng ngoài giờ học.
• Công nhận, khen thưởng: Chế độ ưu đãi, bảo hiểm cho đội ngũ HLV, cứu hộ tình nguyện – những "người gác lại an toàn" thầm lặng.

Kết luận: Một mùa hè không nước mắt

Nhìn những khuôn mặt bé nhỏ phấn khích khi nhận được chứng chỉ "Hoàn thành khóa học bơi phòng chống đuối nước", ta hiểu rằng: Giá trị của một khóa học miễn phí không chỉ là vài triệu đồng tiết kiệm được cho gia đình nghèo. Giá trị ấy là sự an yên cho một người mẹ khi con đi học, là niềm vui cho một đứa trẻ được tận hưởng mùa hè trọn vẹn, và là đức tin của một xã hội văn minh – nơi không để bất kỳ sinh mạng nào trôi đi vô vọng trước dòng nước lạnh.

Mùa hè này, tại TP.HCM, nước không còn là ám ảnh. Nước đã trở thành bài học. Và những người dạy bài học ấy – là những "người hùng không áo giáp" xứng đáng nhận lấy sự trân trọng của cả thành phố.

Nguồn tham khảo: Tuổi Trẻ