Lời tuyên bố đóng sập cánh cửa dân chủ: Nicaragua sẽ không còn bầu cử, và điều gì đang chờ phía trước?

Khi lá phiếu trở thành nỗi sợ: Một tuyên bố không thể xem nhẹ

Trong một diễn biến khiến giới quan sát quốc tế không khỏi bàng hoàng, Tổng thống Nicaragua Daniel Ortega đã công khai tuyên bố rằng đất nước này sẽ không tổ chức thêm bất kỳ cuộc bầu cử nào nữa. Lý do được đưa ra cũng gây sốc không kém: ngăn chặn phe đối lập có cơ hội bước lên nắm quyền.

Đây không chỉ là một phát ngôn gây tranh cãi. Đây là một lời thú nhận chính trị trần trụi — rằng quyền lực không còn được quyết định bởi người dân, mà bởi ý chí sinh tồn của một nhà lãnh đạo đã nắm quyền qua nhiều thập kỷ.

Bối cảnh nghiệt ngã: Hơn bốn thập kỷ quyền lực, hai lần trở lại

Daniel Ortega không phải là cái tên xa lạ trên chính trường Nicaragua. Ông từng là thủ lĩnh của Mặt trận Giải phóng Dân tộc Sandinista (FSLN), lãnh đạo cuộc cách mạng lật đổ chế độ độc tài Somoza năm 1979. Sau đó, ông giữ chức tổng thống từ 1985 đến 1990 trước khi thất bại trong cuộc bầu cử trước bà Violeta Chamorro — một biểu tượng của sự chuyển giao quyền lực hòa bình.

Nhưng Ortega không rời bỏ sân khấu. Năm 2007, ông trở lại ghế tổng thống và dần thâu tóm toàn bộ hệ thống chính trị:

• Kiểm soát Quốc hội, tòa án, hội đồng bầu cử
• Đàn áp các cuộc biểu tình đòi tự do — đỉnh điểm là làn sóng phản đối năm 2018 khiến hàng trăm người thiệt mạng
• Bắt giữ hoặc trục xuất hàng loạt đối thủ chính trị và cả những người từng là đồng minh
• Tái cơ cấu hiến pháp để củng cố quyền lực lâu dài

Tuyên bố mới nhất không phải là một tai nạn chính trị. Nó là kết quả logic của một tiến trình đã được tính toán từ lâu.

Cuộc bầu cử 2021: Vở kịch không có đối thủ thật sự

Để hiểu tuyên bố hiện tại, cần nhìn lại cuộc tổng tuyển cử năm 2021. Khi đó, Ortega tái đắc cử nhiệm kỳ thứ tư liên tiếp với chiến thắng mà nhiều tổ chức quốc tế gọi là "không tự do và không công bằng". Hàng loạt ứng viên tiềm năng của phe đối lập đã bị bắt giữ trước thềm bầu cử.

Điều này cho thấy bầu cử ở Nicaragua đã bị rỗng ruột từ lâu. Nay Ortega đơn giản là gỡ bỏ luôn cái vỏ bọc ấy — khỏi cần tổ chức bầu cử vì điều đó chỉ tạo thêm rủi ro chính trị không cần thiết.

Vì sao Ortega dám nói to điều này?

Có nhiều yếu tố giúp lý giải sự táo bạo trong phát ngôn này:

Sự kiệt quệ của phe đối lập nội địa

Sau nhiều năm bị bắt giữ, tù đày và trục xuất, phe đối lập Nicaragua gần như tan vỡ. Nhiều lãnh đạo sống lưu vong, không còn khả năng tổ chức phản kháng quy mô lớn trong nước. Sự im lặng của một bộ phận xã hội cũng tạo không gian cho Ortega hành động.

Hỗ trợ từ các đồng minh chiến lược

Nicaragua nhận được sự hậu thuẫn đáng kể từ một số quốc gia có lập trường đối kháng với Mỹ và phương Tây. Sự che chắn chính trị và kinh tế này giúp chính quyền Ortega có thêm dư địa để bất chấp áp lực quốc tế.

Mệt mỏi của phương Tây

Các lệnh trừng phạt từ Mỹ và Liên minh châu Âu đã được áp dụng, nhưng hiệu quả hạn chế. Trong khi thế giới phải đối mặt với khủng hoảng năng lượng, chiến tranh và lạm phát, Nicaragua không phải ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại của các cường quốc.

Hệ quả: Một quốc gia bị đẩy vào ngõ cụt lịch sử

Quyết định không tổ chức bầu cử không chỉ là một dòng tin chính trị. Nó kéo theo những hệ lụy sâu rộng:

• Người dân mất đi kênh thay đổi chính trị ôn hòa nhất. Khi lá phiếu không còn ý nghĩa, con đường nào còn lại cho những bất đồng?
• Làn sóng di cư có thể gia tăng. Nhiều người Nicaragua đã rời bỏ đất nước từ sau khủng hoảng 2018; tình hình mới chỉ khiến dòng chảy này khó đảo ngược.
• Tiền lệ nguy hiểm cho khu vực. Nếu một quốc gia có thể chính thức từ bỏ bầu cử mà không chịu hậu quả nghiêm trọng, điều này có thể khuyến khích các chính quyền độc đoán khác ở Mỹ Latinh.

Kịch bản nào cho tương lai?

Giới phân tích nhận định có ba khả năng chính:

1. Phản ứng cấp tốc từ cộng đồng quốc tế: Các tổ chức như Tổ chức Các quốc gia châu Mỹ (OAS), Liên Hợp Quốc và các khối khu vực có thể gia tăng cô lập Nicaragua — nhưng liệu có kịp?
2. Bất ổn nội bộ bùng phát: Lịch sử cho thấy việc đóng hoàn toàn các kênh chính trị hòa bình thường dẫn đến bùng nổ xã hội. Câu hỏi là khi nào, và với cái giá nào?
3. Sự chuyển giao nội bộ trong FSLN: Khi Ortega không còn nắm quyền vì lý do sức khỏe hoặc tuổi tác, ai sẽ kế nhiệm? Cuộc chiến ngầm trong nội bộ đảng cầm quyền có thể là điều khó lường nhất.

Kết luận: Giữa câm lặng và bão tố

Lời tuyên bố của Ortega không đơn thuần là một dòng tít báo. Đó là một quả bom hẹn giờ đặt giữa lòng châu Mỹ, nơi những giá trị dân chủ tưởng như đã thành chuẩn mực lại đang bị bào mòn từng ngày.

Nicaragua đang đứng trước ngã rẽ: hoặc chìm vào một chế độ chuyên quyền kéo dài không xác định, hoặc trải qua một biến động lớn mà hậu quả khó lường. Dù kịch bản nào xảy ra, câu chuyện này nhắc nhở thế giới rằng tự do không bao giờ là món quà vĩnh viễn — và lá phiếu, một khi bị tước đi, có thể không bao giờ quay trở lại.

Nguồn tham khảo: Thanh Niên