Nolan 'giết chết' các vị thần để hồi sinh Odyssey: Khi Olympus tan vào bão tố

Có một sự thật sẽ khiến những người yêu sử thi Homer giật mình: trong The Odyssey của Christopher Nolan, bạn sẽ không bao giờ thấy Athena bước ra từ đám mây, cũng không thấy Poseidon vung cây đinh ba giữa biển khơi. Nhưng đừng vội kết luận các vị thần đã bị lãng quên. Họ vẫn ở đó, ẩn mình trong từng cơn cuồng nộ của thiên nhiên, thì thầm qua gió, gào thét trong sấm sét.

Lời mở đầu: Khi Olympus biến mất khỏi khung hình

Sử thi The Odyssey của Homer là một thế giới nơi con người và thần linh đối thoại trực tiếp. Athena hóa thân thành người cố vấn, Zeus can thiệp vào vận mệnh, Poseidon trừng phạt kẻ ngạo mạn. Đó là một vũ trụ kỳ ảo, nơi ranh giới giữa thiêng liêng và phàm tục gần như không tồn tại.

Nhưng Nolan không làm phim theo cách đó. Với ông, việc để một vị thần hiện ra với hào quang rực rỡ có thể phá vỡ thứ chủ nghĩa hiện thực mà ông theo đuổi suốt sự nghiệp. Vì vậy, ông chọn một con đường nguy hiểm hơn: biến thần quyền thành các hiện tượng tự nhiên. Khán giả không nhìn thấy thần linh, nhưng cảm nhận được sự hiện diện của họ trong từng thước phim.

Vì sao Nolan từ chối những vị thần bằng xương bằng thịt?

Đây không phải lần đầu tiên Nolan tước bỏ yếu tố siêu nhiên khỏi một câu chuyện vốn đầy ma thuật. Trong loạt phim Người Dơi, ông biến một tỷ phú mặc áo choàng thành một chiến binh công nghệ thực dụng. Trong Inception, giấc mơ được xử lý như một hệ thống kiến trúc thuần túy logic. Với The Odyssey, ông áp dụng cùng một nguyên tắc: hạ nhiệt độ huyền ảo để tăng tính chân thực.

Các vị thần vì thế không còn là những nhân vật có hình hài. Họ trở thành các lực lượng tự nhiên: bão biển, động đất, sương mù, ánh sáng xuyên qua kẽ lá. Cách tiếp cận này vừa tôn trọng tinh thần sử thi, vừa đưa khán giả hiện đại đến gần hơn với nỗi sợ nguyên thủy của con người trước thiên nhiên.

Từ sấm sét đến sóng thần: Ngôn ngữ mới của thần quyền

Trong nguyên tác, Poseidon là kẻ thù không đội trời chung của Odysseus sau khi chàng chọc mù mắt con trai mình, tên khổng lồ Polyphemus. Nhưng ở phiên bản Nolan, Poseidon không xuất hiện như một người đàn ông với mái tóc bạc và cây đinh ba. Thay vào đó, cơn thịnh nộ của vị thần biển được thể hiện qua những cơn bão khủng khiếp, những con sóng cao như núi, những xoáy nước nuốt chửng cả con tàu.

Poseidon không còn cầm đinh ba, ông là cơn cuồng nộ của đại dương

Khi con tàu của Odysseus chao đảo giữa biển khơi, khán giả sẽ không cần ai nói rằng Poseidon đang giận dữ. Âm thanh của sấm rền vang như tiếng gầm của một vị thần. Từng đợt sóng ập tới như bàn tay khổng lồ muốn nghiền nát những kẻ dám thách thức quyền lực tối cao. Đây là cách Nolan biến thần thoại thành trải nghiệm giác quan thuần túy.

Athena thì thầm qua gió và ánh sáng

Ngược lại, Athena - nữ thần bảo hộ cho Odysseus - không hiện ra để dẫn đường. Sự hiện diện của bà được gợi lên qua những cơn gió thuận lợi bất ngờ, qua ánh trăng soi r���i lối đi, qua những quyết định sáng suốt xuất hiện đúng lúc nguy nan. Người xem có thể tự hỏi: liệu đó là trí tuệ của Odysseus, hay là sự can thiệp thầm lặng của nữ thần? Chính sự mơ hồ ấy làm nên ma lực của bộ phim.

So sánh với nguyên tác: Khi thần thoại bị 'hạ nhiệt' hay thăng hoa?

Nhiều người có thể cho rằng Nolan đã làm giảm bớt chất kỳ ảo của sử thi. Nhưng nhìn kỹ hơn, ông không hề hạ thấp các vị thần. Ông nâng họ lên một tầm cao mới: không còn là những thực thể có thể đối thoại, thương lượng hay bị lừa dối, các vị thần trở thành chính bản chất của vũ trụ - vô hình, vô cảm và tuyệt đối.

Điểm khác biệt cốt lõi giữa hai phiên bản

• Nguyên tác Homer: Thần linh xuất hiện trực tiếp, can thiệp vào cốt truyện, đôi khi tranh cãi với nhau về số phận con người.
• Phiên bản Nolan: Thần linh ẩn mình trong hiện tượng tự nhiên, không lời thoại, không hình hài, chỉ để lại dấu ấn qua hệ quả.
• Tác động cảm xúc: Nguyên tác mang tính sử thi thần thánh; phiên bản Nolan mang tính hiện sinh và nghiệt ngã hơn.

Điều này khiến The Odyssey của Nolan không đơn thuần là một bộ phim chuyển thể. Nó là một cuộc đối thoại giữa hai thời đại: một thời đại tin rằng thần linh bước đi giữa loài người, và một thời đại chỉ còn biết run sợ trước những cơn bão.

Tầm nhìn Nolan: Chủ nghĩa hiện thực đối đầu với huyền thoại

Nolan từng nói ông muốn khán giả cảm nhận được "trọng lượng" của mọi thứ trên màn ảnh. Với The Odyssey, trọng lượng ấy không nằm ở những bộ giáp hay vũ khí, mà nằm ở sức nặng của tự nhiên. Khi con người đối mặt với cơn bão, họ không còn là những anh hùng được thần linh che chở. Họ chỉ là những sinh vật nhỏ bé giữa vũ trụ bao la - và chính trong sự nhỏ bé ấy, lòng dũng cảm của Odysseus mới thực sự tỏa sáng.

Liên hệ với các tác phẩm trước của Nolan

Trong Interstellar, lực hấp dẫn và thời gian đóng vai trò như những thế lực siêu nhiên vô hình. Trong Dunkirk, kẻ thù không bao giờ xuất hiện rõ mặt, chỉ có bom đạn và biển cả. The Odyssey là sự tiếp nối hoàn hảo của triết lý này: biến những điều không thể chạm vào thành nhân vật chính.

Kết luận: Một Odyssey cho thời đại hoài nghi

Christopher Nolan đã không kể lại The Odyssey theo cách chúng ta từng biết. Ông thách thức khán giả bằng một câu hỏi lớn: nếu thần linh không còn hiện hình, liệu chúng ta có còn tin vào họ? Câu trả lời nằm trong từng cơn sóng, từng tiếng sấm, từng khoảnh khắc Odysseus đứng vững trước cơn cuồng nộ của biển khơi.

Bộ phim không chỉ là cuộc phiêu lưu trở về nhà. Nó là cuộc đối đầu giữa niềm tin và hiện thực, giữa thần thoại và khoa học, giữa con người và vũ trụ. Và có lẽ, chính sự mơ hồ ấy mới là điều trung thành nhất với tinh thần Homer: các vị thần luôn ở bên ta, nhưng không bao giờ cho ta thấy mặt.

Nguồn tham khảo: VnExpress