Philippines thay tướng chỉ huy: Cú hích quyền lực giữa biển Đông bão tố

Màn dạo đầu: Một lá thư bổ nhiệm mang trọng lượng chiến lược

Kinh đô Manila, một buổi sáng thường ngày nhưng không hề bình thường. Chữ ký của Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. trên lá thư bổ nhiệm tân Tổng tham mưu trưởng Lực lượng Vũ trang Philippines (AFP) không chỉ là một thủ tục hành chính khô khan. Đó là cú nhấn mạnh quyền lực, là bước cờ quan trọng trên bàn cờ địa chính trị nóng hổi của khu vực, nơi những con tàu tuần dương và các phi cơ tiêm kích đang vẽ nên những đường nét vô hình của sự đối đầu.

Khác với các lần thay ngườiStanding trước đó, lần này sự chú ý dồn dập đến từ cả đối nội lẫn đối ngoại. Vì vị trí Tổng tham mưu trưởng AFP hiện nay không chỉ là người chỉ huy quân đội — họ là kiến trúc sư của an ninh quốc gia, là giọng nói quân sự trong các hội nghị thượng đỉnh, và là người cầm lái con tàu hiện đại hóa đang loay hoay giữa sóng gió ngân sách và đe dọa bất đối xứng.

Bối cảnh: AFP - Từ "cây gậy già" sang "chiếc khiên hiện đại"

Nỗi đau "hiện đại hóa" và kỳ vọng từ người đứng đầu mới

Lực lượng Vũ trang Philippines mang trên vai lịch sử một gánh nặng: thiết bị cũ kỹ, ngân sách khiêm tốn so với hàng xóm, và một quy trình hiện đại hóa (Horizon 1, 2, 3) tiến độ chậm chạp. Tân Tổng tham mưu trưởng kế thừa không chỉ một tổ chức, mà là một "danh sách việc cần làm" dài dằng dặc:

• Tăng cường nhận thức miền biển (MDA): Mua sắm radar, tàu tuần dương, máy bay tuần tra 해 trình (ASW) để "nhìn thấy" đối thủ trên biển Đông.
• Hệ thống phòng không tích hợp (IADS): Lắp đặt tên lửa đối không tầm trung (như BrahMos hay hệ thống Israel) để bảo vệ không phận.
• Năng lực tác chiến liên quân (Interoperability): Chuẩn bị kỹ thuật và lý luận để hoạt động liền mạch với đồng minh Mỹ, Nhật, Úc trong khuôn khổ EDCA và các tập trận đa phương.

Người đứng đầu mới không được phép "giữ gìn hiện trạng". Họ bị yêu cầu phải phá vỡ.Status quo.

Biển Đông: Sân chơi của những rủi ro tính mạng

Bối cảnh bổ nhiệm diễn ra khi nhiệt độ Biển Đông (Bien Dong) tăng cao liên tục. Các vụ va chạm tàu biển, việc dùng pháo nước, laser צבאy ánh sáng ở Ayungin (Second Thomas Shoal) hay Scarborough (Panatag) không còn là sự cố đơn lẻ mà là chiến thuật "xám" (gray zone) có hệ thống. Tân Tổng tham mưu trưởng phải đối mặt với bài toán nan giải: Làm thế nào để 굳건 (kiên định) bảo vệ chủ quyền mà không rơi vào bẫy leo thang vụ việc military escalation?

Đây là bài kiểm tra về tinh thần chỉ huy (command philosophy) hơn là kỹ năngTACTICAL. Một sai lầm trong ước lượng ý định đối phương, một lệnh chậm trễ hay một đòn đáp trả quá mức đều có thể kéo Philippines vào xung đột vũ trang — điều Manila và Washington đều muốn tránh nhưng phải chuẩn bị cho mọi trường hợp.

Gánh nặng trên vai người kế nhiệm

Đa nhiệm: Chỉ huy chiến đấu, ngoại giao quân sự và quản trị tổ chức

Vai trò của Tổng tham mưu trưởng AFP ngày nay đã vượt ra khỏi ranh giới casern (thanh tra). Họ phải:

1. Là một nhà chiến lược: Dịch địa chính trị thành học thuyết tác chiến (doctrine).
2. Là một nhà ngoại giao quân sự: Xây dựng niềm tin với PACOM (Bộ chỉ huy Thái Bình Dương Mỹ), Nhật Bản, Úc, và thậm chí là các đối tác mới như Việt Nam, Indonesia trong khung ASEAN.
3. Là một nhà quản trị tài năng: Xử lý nạn bỏ quân, tham nhũng nội bộ, và cải cách hệ thống thăng tiến dựa trên meritocracy (chỉ tiêu xứng đáng) thay vì quan hệ cá nhân.

Thử thách về nhân sự và đạo đức quân nhân

Không ít Tổng tham mưu trưởng trước đây sa ngã vì nạn tham nhũng mua sắm vũ khí hoặc can thiệp chính trị. Lá thư bổ nhiệm của Marcos Jr. ngầm gán cho người kế nhiệm một sứ mệnh đạo đức: Làm sạch tổ chức từ bên trong để xứng đáng nhận sự tin tưởng của quốc hội và nhân dân khi ngân sách quốc phòng tăng kỷ lục.

Kết luận: Không chỉ thay người, là thay "cách chơi"

Việc Tổng thống Marcos Jr. ký quyết định này đúng lúc này mang hàm ý: Philippines đang chuyển từ tư duy "phòng thủ bị động" sang "phòng thủ chủ động, tiên phong". Tân Tổng tham mưu trưởng không chỉ nhận một bộ huy hiệu sao mới; họ nhận lấy kỳ vọng của một quốc gia quần đảo muốn khẳng định mình là một cường quốc biển (archipelagic state) thực sự.

Màn trình diễn quyền lực này mới chỉ поднять màn (khai màn). Diễn viên chính đã có mặt, khán giả khu vực đã ngồi chờ. Câu hỏi còn lại: Tân Tổng tham mưu trưởng sẽ viết kịch bản như thế nào cho AFP trong thập kỷ tới?

Nguồn tham khảo: Tuổi Trẻ