Tiếng búa gõ giữa chợ hiện đại: Câu chuyện của sạp guốc mộc cuối cùng và người phụ nữ 70 tuổi không chịu buông tay

Tiếng búa gõ trong im lặng của thời gian

Giữa không khí ẩm ứ, mùi rau củ, thịt tươi lẫn khói xe máy của chợ Biên Hoà (Đồng Nai), có một âm thanh lạ thường nhưng lại gần gũi đến kỳ lạ: Cạch... cạch... cạch....

Đó không phải tiếng xé tonel của loa bán hàng, cũng không phải tiếng thông báo không ngừng nghỉ trên điện thoại thông minh. Đó là tiếng búa gõ nhẹ nhàng lên mũi nhọn, tiếng dây da được vặn vẹo qua lỗ guốc – âm thanh của một kỷ nguyên đang từ từ khép lại. Tại góc cuối hành lang, nơi ánh đèn vàng mờ ảo, bà Đặng Thị Nga – 70 xuân – vẫn ngồi đó, như một pho tượng thời gian từ chối bị xoá bỏ.

Khi "Vua guốc" Biên Hoà chỉ còn lại một ngôi vương

Huy hoàng ngày xưa

Có một thời, guốc mộc không chỉ là đồ đi chân mà là "chiếc áo" của người dân miền Nam. Ở Biên Hoà, guốc mộc từng là một thương hiệu mạnh, gắn liền với làng nghề truyền thống. Hàng chục sạp guốc xếp đầy hai bên đường, tiếng búa gõ đập vào nhau tạo nên một bản giao hưởng lao động sôi động. Người ta mua guốc để đi ruộng, đi chợ, đi học, thậm chí là đi tiệc – guốc sơn mài, guốc vẽ tranh, guốc gắn vỏ xe hơi... đủ kiểu, đủ mẫu.

Sự sụp đổ thầm lặng

Nhưng rồi thời đại thay đổi. Giày dép nhựa rẻ tiền, mẫu mã đa dạng, nhẹ tiện lợi tràn vào thị trường. Guốc mộc nặng nề, bị nước, khó đi lại dần bị đẩy vào góc quên lãng. Các sạp guốc lần lượt đóng cửa, chuyển nghề bán giày dép, bán quần áo. Từ hàng chục sạp, nay chỉ còn lại một.

Sạp của bà Nga – sạp guốc mộc cuối cùng của chợ Biên Hoà.

Đôi tay già nua và niềm tin không già

Nghề không chỉ là ăn may, là "giữ lửa"

Bà Nga gắn bó với nghề này hơn 50 năm. Từ một cô gái trẻ hiếu động học nghề cùng cha mẹ, đến người vợ, người mẹ, và nay là bà già. Những năm tháng đó khắc lên đôi tay bà những đường nếp, những vết sẹo nhỏ do dao gọt, búa đập. Nhưng đôi tay đó vẫn khéo léo bất ngờ: vặn quai, gõ mũi, chải chỉ trong tích tắc.

"Người ta bảo nghề này không lời, mồ hôi chảy nhộp mà bán được một đôi cũng chỉ chục nghìn. Nhưng tôi không buông được. Buông được thì năm nào tôi cũng nghỉ rồi," – Bà Nga chia sẻ, giọng trầm ấm nhưng dứt khoát.

Không phải không có lời mời gọi con cháu về nhà hưởng thụ tuổi già. Con cái bà đều đã lớn, có việc làm ổn định, cuộc sống đô thị hiện đại. Họ muốn bà về nghỉ. Nhưng bà ở lại. Không phải vì tiền – vì thực tế mỗi ngày bán được một hai đôi đã là may – mà vì một thứ vô hình: Trách nhiệm với nghề cha truyền con nối.

Những khách hàng đặc biệt

Khách đến sạp bà nay không còn là người dân địa phương đi chợ hàng ngày nữa. Khách là những người tìm về quá khứ:

• Người lớn tuổi nhớ cảm giác chân chạm gỗ tự nhiên, thoáng mát, chữa chứng đau lưng, đau khớp.
• Du khách trẻ, những "tín đồ" vintage, retro, mua guốc để đi cùng áo bà ba, đầm lụa chụp ảnh check-in.
• Các nhà sưu tầm, hoặc đơn giản là người muốn mua một đôi guốc nhỏ xinh để làm kệ trang trí, gắn đèn LED biến thành đồ decor độc đáo.

Bà Nga hiểu rõ điều này. Bà không ép khách mua. Bà chỉ ngồi, gõ guốc, và kể chuyện cho ai muốn nghe.

Guốc mộc: Không phải đồ cũ, là "đời mới" của truyền thống

Giá trị vượt ra khỏi vật chất

Ở góc nhìn hiện đại, guốc mộc là sản phẩm bền vững (sustainable) nhất:

• Chất liệu: Gỗ tự nhiên (gỗ mít, gỗ sẻ...), quai da bò thật – hoàn toàn phân hủy, không độc hại.
• Công dụng: Y học cổ truyền ghi nhận đi guốc mộc giúp huyết lưu lưu thông, massage lỗ chân, tốt cho cột sống.
• Tính thẩm mỹ: Độc bản, không đôi nào giống đôi nào hoàn toàn do vân gỗ tự nhiên.

Đây chính là lý do bà Nga tin: "Guốc mộc sẽ có ngày được ưa chuộng trở lại.". Không phải lời suông, đó là xu thế của thế giới khi con người đang quay về thiên nhiên, quay về những giá trị cốt lõi.

Cơ hội từ "sống chậm" (Slow Living)

Xu hướng Slow Living, Handmade, Eco-friendly đang bùng nổ toàn cầu. Guốc mộc Việt Nam hoàn toàn có thể định vị mình như một sản phẩm cao cấp, handmade, di sản văn hóa (cultural heritage) thay vì hàng rẻ tiền chợ búa. Nếu biết kể chuyện (storytelling) như chính bà Nga đang làm mỗi ngày – câu chuyện về đôi tay, về làng nghề, về sự kiên trì – guốc mộc không chỉ là đôi dép, nó là một thăm lưu niệm (souvenir) có hồn.

Kết luận: Người gác ngọn lửa không bao giờ tắt

Nhìn bà Nga ngồi giữa sạp guốc vắng khách, có ai đó sẽ thấy buồn, thấy cổ hủ. Nhưng nhìn kỹ hơn, trong ánh mắt bà không hề có nỗi buồn man mác. Chỉ có sự đĩnh đạc, bình yên của người đã tìm thấy ý nghĩa.

Bà không giữ nghề để chờ ngày thành giàu. Bà giữ nghề để chờ ngày người ta hiểu. Hiểu rằng giá trị không nằm ở số lượng bán ra, mà nằm ở sự kiên định giữ lấy bản sắc. Miễn còn tiếng búa cạch cạch vẫn vang, miễn còn đôi tay già vẫn khéo léo vặn quai – guốc mộc Biên Hoà chẳng bao giờ chết. Nó chỉ đang ngủ, chờ thời điểm thức dậy.

Và người đánh thức nó, chính là những người như bà Nga: Người gác ngọn lửa truyền thống, không bao giờ để nó tắt.

Nguồn tham khảo: Thanh Niên