Trump 'chắn chắn' che chở Netanyahu: Khi quyền lực lấn át pháp luật, trật tự thế giới rung chuyển

Khi 'người mạnh' nói: Một lời hứa hẹn hay một đe dọa?

Trong sòng phẳng của chính trị quốc tế, ít khi một lãnh đạo quốc gia dám công khai "bắc cầu" cho một người đang bị lệnh bắt của Tòa án Hình sự Quốc tế (CPI). Nhưng Donald Trump đã làm điều đó. Với câu nói "sẽ không bị bắt", cựu Tổng thống - và cũng là ứng cử viên tổng thống tiềm năng của Đảng Cộng hòa - đã vẽ ra một đường đỏ rõ rệt: Quyền lực Mỹ đứng trên pháp luật quốc tế.

Đây không đơn thuần là một phát ngôn tức thì. Đó là một tín hiệu mạnh mẽ gửi đến Tel Aviv, Washington D.C., và cả La Hạ: Hãy yên tâm, trật tự thế giới do Mỹ định hình sẽ bảo vệ những đồng minh của mình, bất kể án phạt nào.

Bối cảnh: Lệnh bắt CPI và nỗi ám ảnh của Netanyahu

Tháng 11/2024, Tòa án Hình sự Quốc tế (CPI) ban hành lệnh bắt giữ Benjamin Netanyahu và cựu Bộ trưởng Quốc phòng Yoav Gallant với cáo buộc tội ác chiến tranh và tội ác chống lại loài người tại Gaza. Lệnh bắt này biến Netanyahu thành lãnh đạo đầu tiên của một nước dân chủ phương Tây bị CPI truy nã – một vết sẹo lịch sử trên danh dự chính trị của ông.

Đối với Netanyahu, việc đặt chân đến Mỹ – nơi ông thường xuyên tìm kiếm hậu thuẫn chính trị và quân sự – trở thành một nỗi lo lớn. Dù Mỹ không phải là thành viên CPI, nhưng áp lực đạo đức và pháp lý từ các đồng minh phương Tây (nhiều nước là thành viên CPI) buộc Washington phải đối mặt với một bài toán nan giải: Bắt hay không bắt?

Phân tích sâu: "Chiến lược che chở" đa chiều của Trump

Tuyên bố của Trump không chỉ xuất phát từ tình bạn cá nhân hay lòng trung thành phổ tín. Phân tích sâu bên dưới lớp vỏ bọc, ta thấy ba động lực cốt lõi:

1. Củng cố khối bầu cử Do Thái và Tin lành bảo thủ

Với Trump, Israel không chỉ là đồng minh chiến lược mà là "viên gạch nền tảng" của khối cử tri Tin lành (Evangelical) và một phần lớn cử tri Do Thái Mỹ. Cam kết bảo vệ Netanyahu là lời hứa chiến dịch để khóa chặt sự ủng hộ này trước bầu cử 2028.

2. Thách thức trật tự "quy tắc dựa trên pháp luật" (Rules-based Order)

Mỹ thường dùng cụm từ này để chỉ trích Nga, Trung Quốc. Nhưng khi đến Israel, Washington liên tục veto các nghị quyết Hội đồng Bảo an và bây giờ công khai chống đối CPI. Điều này tạo ra mâu thuẫn gai góc (double standards) – vũ khí mà các đối thủ của Mỹ luôn dùng để tấn công uy tín đạo đức của Washington.

3. Thông điệp răn đe đối với CPI và các tổ chức quốc tế

Trump từng trừng phạt CPI trong nhiệm kỳ đầu (năm 2020) vì tòa điều tra tội ác chiến tranh của Mỹ tại Afghanistan. Lời nói hôm nay là cảnh báo lần hai: Đừng dám động đến lợi ích cốt lõi của Mỹ và đồng minh.

Góc nhìn trái chiều: Washington chính thức vẫn "lưỡng lự"

Thú vị là, trong khi Trump nói toạc "sẽ không bị bắt", Chính quyền Biden (và có thể là Chính quyền Harris nếu thắng cử) vẫn duy trì lập trường mô hồ: Mỹ không công nhận quyền thẩm quyền của CPI đối với Israel, nhưng tôn trọng sự độc lập của tòa án.

Sự khác biệt này tạo ra một khoảng trống pháp lý nguy hiểm:

• Nếu Netanyahu đến Mỹ dưới thời Trump: An toàn tuyệt đối.
• Nếu Netanyahu đến Mỹ dưới thời Chính quyền Dem: Rủi ro bị áp lực, dù khả năng bị bắt thực tế gần như bằng 0 do luật Mỹ (ASPA - American Service-Members' Protection Act) cho phép Tổng thống dùng quân lực giải cứu công dân Mỹ/đồng minh bị CPI giam giữ (Luật "xâm lược La Hạ").

Hậu quả địa chính trị: Đồng minh hoang mang, đối thủ reo vui

• Châu Âu (Đức, Pháp, Hà Lan...): Các nước này là thành viên CPI và có nghĩa vụ pháp lý bắt Netanyahu nếu ông đến. Lời nói của Trump đặt họ vào thế "ngoại giao ngượng ngập": Tuân thủ CPI hay nghe theo Mỹ?
• Nga & Trung Quốc: Moscva và Bắc Kinh sẽ tận dụng triệt để vụ việc này để tuyên truyền: "Pháp luật quốc tế chỉ dành cho yếu đuối, mạnh thì tự đặt luật".
• Trung Đông: Các nước Ả Rập chuẩn hóa quan hệ với Israel (như UAE, Bahrain) sẽ càng e ngại áp lực dân tình nội bộ khi thấy Washington công khai che chở cho những hành động bị cáo buộc là tội ác chiến tranh.

Kết luận: Giá của sự che chở

Lời cam đoan của Trump cho Netanyahu có thể bảo vệ được một người bạn, một đồng minh trong thời gian ngắn. Nhưng chi phí dài hạn là sự xói mòn niềm tin vào trật tự pháp luật quốc tế mà chính Mỹ đã xây dựng sau Thế chiến II.

Khi một siêu cường công khai tuyên bố: "Luật pháp không áp dụng cho bạn bè của tôi", họ vô tình trao cho mọi độc tài, mọi chính quyền chuyên chế trên thế giới một lãnh vực che chở đạo đức hoàn hảo. Câu chuyện không kết thúc ở việc Netanyahu có bị bắt hay không, mà ở chỗ: Luật pháp quốc tế còn ý nghĩa gì khi người bảo vệ nó là người đầu tiên phá vỡ nó?

Nguồn tham khảo: Thanh Niên