Trung Quốc 'xuất chiêu' trong cuộc đua AI toàn cầu: Tham vọng dẫn dắt hay thách thức trật tự?

Cuộc đua AI toàn cầu không còn là câu chuyện về những mô hình thông minh nhất hay các ứng dụng sáng tạo nhất. Nó đã bước sang giai đoạn quyết liệt hơn: cuộc chiến giành quyền định hình "luật chơi" và "quy tắc" cho một lực lượng công nghệ có khả năng thay đổi toàn bộ cấu trúc xã hội. Và trong bối cảnh đó, giọng nói của Bắc Kinh đang ngày càng trở nên rõ ràng hơn.

Cuộc đua không chỉ về công nghệ, mà còn về quyền lực định chuẩn

Khi thế giới vẫn đang ngỡ ngàng với tốc độ phát triển vượt bậc của các mô hình AI như ChatGPT, Gemini hay các sản phẩm nội địa của Trung Quốc, thì một "mặt trận" khác đã được mở ra ở hậu trường. Đó là mặt trận của quản trị (governance). Câu hỏi được đặt ra không còn "AI có thể làm gì?" mà là "AI nên làm gì?" và "Quy tắc để AI phát triển là gì?". Việc ai trả lời được câu hỏi này trước, người đó sẽ có lợi thế chiến lược khổng lồ.

Trong một thế giới phân mảnh công nghệ, nơi các chuẩn mực và khung pháp lý có thể khác biệt giữa các khu vực, việc thiết lập được một "tiêu chuẩn vàng" cho AI sẽ mang lại quyền lực cả cứng lẫn mềm phi thường. Nó quyết định luồng dữ liệu, dòng vốn đầu tư, và quan trọng nhất là sự tin cậy của cộng đồng quốc tế.

Lời tuyên bố giữa bão cạnh tranh Mỹ-Trung

Không phải ngẫu nhiên mà tuyên bố của Chủ tịch Tập Cận Bình được đưa ra vào thời điểm này. Cuộc cạnh tranh công nghệ giữa Washington và Bắc Kinh đã leo thang thành một cuộc chiến toàn diện, với các lệnh cấm xuất khẩu chip, hạn chế đầu tư và các chiến lược "giảm thiểu rủi ro" đầy cứng rắn từ phía Mỹ.

Trong mắt phương Tây, AI của Trung Quốc là một "hắc thủ" tiềm ẩn nguy cơ an ninh, quyền riêng tư và sự ổn định địa chính trị. Còn trong mắt Bắc Kinh, việc thiếu một "tiếng nói" đủ mạnh trong quản trị AI toàn cầu đồng nghĩa với việc bị mắc kẹt trong các quy tắc do đối thủ cạnh tranh thiết lập - một kịch bản không thể chấp nhận.

Trung Quốc muốn gì ở "quản trị AI toàn cầu"?

"Đóng vai trò dẫn dắt" - cụm từ của ông Tập không mập mờ. Nó thể hiện rõ tham vọng của Bắc Kinh: không chỉ tham gia, mà phải là người soạn thảo chính các "luật quốc tế" về AI.

1. Thiết lập khung giá trị: Quản trị AI không chỉ là kỹ thuật, mà còn hàm chứa giá trị. Trung Quốc muốn thúc đẩy một mô hình quản trị phản ánh "đặc điểm Trung Quốc", ưu tiên ổn định xã hội, chủ quyền quốc gia và kiểm soát nội dung, thay vì các giá trị tự do, cởi mở theo truyền thống phương Tây.

2. Đối trọng với "Liên minh chip" và "Bộ tứ Kim cương": Khi các nước phương Tây đang đẩy mạnh hợp tác kỹ thuật và chuỗi cung ứng để "giam hãm" Trung Quốc, việc dẫn dắt một diễn đàn quản trị AI toàn cầu là cách Bắc Kinh phá vỡ thế vây hãm, thu hút sự tham gia của các quốc gia đang phát triển đang tìm kiếm một sự thay thế.

3. Chuyển đổi từ "người đi theo" sang "người định hình": Trong quá khứ, Trung Quốc thường bị coi là "nhái" hay "người đi sau" trong cuộc đua công nghệ toàn cầu. Tuyên bố lần này đánh dấu một bước ngoặt: Trung Quốc muốn trở thành kiến trúc sư của chính tương lai công nghệ.

Thách thức khổng lồ và tương lai đầy biến động

Dĩ nhiên, tham vọng là một chuyện, hiện thực lại là chuyện khác. Trung Quốc phải đối mặt với nhiều rào cản lớn:

• Vấn đề niềm tin: Nhiều quốc gia vẫn lo ngại về tính minh bạch, an toàn và nguy cơ công nghệ bị vũ khí hóa trong các sản phẩm AI có nguồn gốc từ Trung Quốc.
• Cạnh tranh quyết liệt từ "phe đối lập": Mỹ, EU, Anh và các đồng minh đang tích cực xây dựng bộ quy tắc quản trị AI của riêng mình, tạo ra một "trật tự quản trị" đối trọng.
• Áp lực nội địa: Dù là cường quốc AI, Trung Quốc cũng phải vật lộn với quản trị rủi ro nội bộ, từ vấn đề riêng tư dữ liệu đến kiểm duyệt nội dung do AI tạo ra.

Cuộc chiến cho tương lai quản trị AI toàn cầu chỉ mới bắt đầu. Một bên là mô hình "AI Trustworthy" với các quy tắc chặt chẽ, an toàn và phù hợp với hệ giá trị dân chủ. Bên kia là tầm nhìn về AI phục vụ lợi ích quốc gia, ổn định xã hội và chủ quyền số.

Cuộc chiến này không có chiến trường bắn phá, nhưng kết quả của nó sẽ định hình thế giới trong nhiều thập kỷ tới. Và rõ ràng, Trung Quốc đã chính thức đặt mình vào vị trí của một "đối thủ" không thể bỏ qua trên bàn cờ lớn này.

Nguồn tham khảo: Tuổi Trẻ